Uczucia i zachowania w żałobie

Jakie reakcje i uczucia mogą pojawić się w okresie żałoby?

  • Żal – dojmujące uczucie związane ze stratą bliskiej osoby i wspólnych planów.
  • Odrętwienie – uczucie pustki, poczucie martwoty, niedowierzanie, poczucie nierealności, reakcja szokowa, zazwyczaj mijająca po jakimś czasie.
  • Bunt i agresja – na siebie, na otoczenie i/lub na zmarłego, na sytuację.
  • Chaos i dezorientacja – trudności w skupieniu myśli czy wykonywaniu różnych czynności.
  • Depresja i rozpacz – przygnębienie, poczucie beznadziei, poczucie bezsensu, smutek.
  • Tęsknota – często powiązana z płaczem, pojawiająca się nagle, napadowo, zwłaszcza w początkowym okresie żałoby. Może być też początkowo mało odczuwana, a nasilać się wraz z upływem czasu.
  • Lęk – obawy, niepokój, strach, pojawia się nagle lub „płynie” przez cały dzień.
  • Poczucie winy – subiektywne poczucie, że własnym postępowaniem przyczyniło się do śmierci bliskiej osoby. Na ogół nie ma to odzwierciedlenia w rzeczywistości. W przypadku dzieci powodowane jest egocentryzmem. To uczucie często skrywane przed innymi. Jego występowanie może wiązać się także z poczuciem ulgi, że zmarły już odszedł po długotrwałej chorobie, lub być wynikiem nadmiernej idealizacji zmarłego.
  • Poczucie wstydu – związane z obwinianiem się o nieodpowiednie zachowanie w przeszłości lub poczuciem bycia odmiennym od swoich rówieśników.
  • Idealizowanie – bardzo pozytywny, najczęściej nierealny obraz zmarłej osoby.
  • Identyfikacja – utożsamianie się ze zmarłym, przejmowanie ról i/lub cech zmarłego.
  • Myśli samobójcze – mogą być wyrazem chęci ucieczki od trudnej rzeczywistości, ciężkich emocji lub połączenia się ze zmarłym. Mogą mieć charakter ogólny lub bardzo konkretny. Trzeba być bardzo wyczulonym na ten aspekt przeżywania żałoby, pojawienie się ich jest zazwyczaj sygnałem, by zasięgnąć porady specjalisty.
  • Płacz – rekcja na pojawiające się emocje i myśli związane ze zmarłym lub z sytuacją obecną. Może mieć różny stopień intensywności.
  • Powracanie do przeszłości – niekiedy pod postacią przymusu wewnętrznego, powracanie do przebiegu wydarzeń, rekonstrukcja wydarzeń, zadawanie pytań o zmarłego; zazwyczaj wraz z upływem czasu objaw ten łagodnieje.
  • Pytania o sens życia – poszukiwanie znaczenia czyjejś śmierci, pytania o wartość i sens życia.
  • Nadaktywność – ciągły przymus robienia czegoś, angażowania się w różne zadania czy aktywności fizyczne.
  • Reakcje somatyczne organizmu – ciało jest często obrazem wewnętrznego świata przeżyć. Mogą pojawić się trudności ze snem, dolegliwości żołądkowe czy ze strony układu krążenia, zaburzenia oddechowe, uczucie sztywności, ociężałości lub zwiotczenia ciała, doznania wzrokowe lub słuchowe (odczuwanie obecności osoby zmarłej).